Obowiązki placówki edukacyjnej wobec dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

Placówka edukacyjna ma przede wszystkim obowiązek realizować zapisy podstawy programowej oraz zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Dyrektor, który tego nie robi, narusza przepisy prawa oświatowego. Stosowne regulacje zawarte są w ustawie z dn. 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz rozporządzeniu w sprawie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Niezależnie od tego, czy jest to placówka ogólnodostępna, integracyjna, czy specjalna, przepisy obligują ją do realizowania zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenie specjalnego.

Zgodnie z prawem, placówki edukacyjne zapewniają:

  1. dostosowanie programu nauczania i programu wychowania przedszkolnego do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, zgodnie z zapisami indywidualnego programu edukacyjnego-terapeutycznego i orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego
  2. zajęcia specjalistyczne, o których mowa w przepisach w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach;
  3. zajęcia rewalidacyjne i socjoterapeutyczne;
  4. dostosowanie warunków i formy sprawdzianu, egzaminu gimnazjalnego,  egzaminu maturalnego i egzaminu sprawdzającego kwalifikacje w zawodzie

Podstawa prawna: art 44zzr ust. 1, art 44 zzzf, art. 71 b ust. 1 b ustawy z dn. 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz innych ustaw (Dz. U. 2015 poz. 357).

 

Jak pomóc dyrektorowi szkoły/ przedszkola w uzyskaniu środków na realizację zaleceń?

Niektórzy dyrektorzy są wdzięczni, kiedy rodzice na piśmie domagają się realizacji zaleceń, powołując się przy tym na przepisy omówione w pytaniu 4. Przepisy te nakładają na placówkę obowiązek realizacji postanowień z orzeczenia o specjalnych potrzebach edukacyjnych oraz zapewnienia dziecku niepełnosprawnemu odpowiednich warunków do nauki i pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Takie pismo może ułatwić dyrektorowi przekonanie organu prowadzącego (urzędu gminy miasta lub powiatu), że zgodnie z prawem jego placówka potrzebuje dodatkowych środków. Dobrze jest, jeśli rodzice w piśmie wspomną o subwencji, bo wielu dyrektorów szkół nie zdaje sobie sprawy z jej istnienia oraz z wysokości środków naliczanych dodatkowo dla gminy na konkretne dziecko.

Jeśli gmina odmawia przekazania środków, należy zwrócić się do kuratorium (i wysłać to pismo do wiadomości także do Ministra Edukacji Narodowej) z prośbą o interwencję w sprawie braku realizacji zaleceń zapisanych w orzeczeniu (nie z prośbą o zmuszenie gminy do przekazania pieniędzy, bo takiej możliwości kuratorium nie ma).

 

Ile dodatkowych środków otrzymuje samorząd na danego ucznia niepełnosprawnego?

Każdy rodzic może sprawdzić, ile dodatkowych pieniędzy otrzymuje gmina lub powiat z tytułu niepełnosprawności jego dziecka.

Aby orientacyjnie ustalić sumę dodatkowych środków, wystarczy sięgnąć do rozporządzenia MEN w sprawie podziału subwencji oświatowej i pomnożyć roczną kwotę, przewidzianą przez rząd dla samorządu na jednego ucznia (standard A – w 2015 r. to 5306 zł), przez tzw. wagę subwencyjną, czyli wskaźnik przyporządkowany konkretnej niepełnosprawności.

Przykład: aby ustalić orientacyjną kwotę dodatkowych środków, jakie otrzymuje gmina na ucznia z autyzmem należy przemnożyć 5306 zł przez P7 = 9,5, co daje nam 50 407 zł.

Podstawa prawna: art. 28 ust. 6 Ustawy z dnia 13 listopada 2003 o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z pozn. zmianami (Dz. U. 2003 nr 203 poz. 1966),
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2014 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2015
(Dz. U. 2014 poz. 1977)

Aby ustalić dokładną kwotę, jaką w danym roku otrzymuje nasz samorząd z tytułu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego konkretnego dziecka, potrzebujemy oprócz wspomnianego rozporządzenia metryczkę subwencji oświatowej. Jest to krótki, dwustronicowy dokument w postaci tabel, przekazywany przez MEN co roku do wszystkich samorządów w Polsce. Ponieważ jest dokumentem urzędowym, każdy obywatel ma prawo do nieodpłatnego wglądu do niej w siedzibie urzędu gminy czy starostwa powiatowego (zależnie od typu szkoły organem prowadzącym będzie gmina lub powiat). Można też wystąpić o przesłanie jej kopii – wówczas urząd może naliczyć niewielką opłatę za kserokopię.

Uwaga: miasta na prawach powiatu otrzymują co roku dwie metryczki – jedną z wyszczególnieniem środków na realizację zadań własnych gminy, drugą – zadań powiatu.

By wystąpić o metryczkę, musimy najpierw ustalić, która jednostka samorządu terytorialnego jest organem prowadzącym dla szkoły lub przedszkola (w przypadku szkół publicznych). Przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja – ogólnodostępne i integracyjne – a także przedszkola specjalne są w kompetencjach gmin, natomiast szkoły specjalne oraz szkoły ponadgimnazjalne, zarówno ogólnodostępne, jak i integracyjne oraz specjalne – w kompetencjach powiatu. Jeśli natomiast dziecko z orzeczeniem chodzi do przedszkola lub szkoły niepublicznej, to subwencja przychodzi do tej jednostki samorządu, na terenie której działa przedszkole lub szkoła, która jest obowiązana do prowadzenia odpowiedniego typu publicznych szkół i placówek.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. 2001 nr 112 poz. 1198)

Metryczka podaje dokładną kwotę tzw. finansowego standardu A podziału subwencji, a więc roczną kwotę, przewidzianą przez rząd dla samorządu na jednego ucznia oraz wskaźnik korygujący dla danej gminy lub powiatu. Aby obliczyć kwotę na dane dziecko, należy więc ustalić najpierw kwotę bazową (tzw. ucznia przeliczeniowego) dla danej gminy lub powiatu. Służy temu właśnie wskaźnik korygujący Di, który oscyluje wokół wartości 1 (jest nieco mniejszy od 1 w przypadku dużych miast, gdyż służy wyrównaniu różnic między samorządami). Po przemnożeniu finansowego standardu A przez wskaźnik korygujący Di otrzymuje się zatem kwotę bazową dla danej jednostki samorządu terytorialnego.

Obie te wartości są podane w prawym górnym rogu metryczki.

Aby teraz na podstawie kwoty bazowej dla danej gminy lub powiatu obliczyć wielkość środków, jakie gmina czy powiat dostaje z budżetu państwa z samego tylko tytułu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego danego dziecka, należy kwotę bazową pomnożyć przez wartość wagi subwencyjnej z rozporządzenia, przewidzianej dla danej niepełnosprawności. Ta dodatkowa kwota nazywa się w rozporządzeniu „kwotą uzupełniającą części oświatowej subwencji ogólnej”. Aby natomiast obliczyć całość środków, jakie płyną do samorządu z tytułu kształcenia danego dziecka z orzeczeniem, należy oczywiście dodać też kwotę bazową, ponieważ kwota uzupełniająca naliczana jest jako dodatek.

Rozporządzenie subwencyjne na rok 2015 wyszczególnia cztery wagi dla uczniów niepełnosprawnych w szkołach oraz dwie wagi dla niepełnosprawnych przedszkolaków. Oto wartości tych wag, wraz z przypisanymi im w rozporządzeniu rodzajami niepełnosprawności:

Uczniowie szkół bez względu na typ szkoły:

P4 = 1,4 – uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim;

P5 = 2,9 – uczniowie niewidomi i słabowidzący, z niepełnosprawnością ruchową;

P6 = 3,6 – uczniowie niesłyszący i słabosłyszący, upośledzeni umysłowo w stopniu umiarkowanym lub znacznym;

P7 = 9,5 – uczniowie upośledzeni umysłowo w stopniu głębokim (realizujący obowiązek szkolny lub obowiązek nauki przez uczestnictwo w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych), uczniowie z autyzmem i Zespołem Aspergera, z niepełnosprawnościami sprzężonymi .

Dzieci uczęszczające do przedszkoli (bez względu na wiek):

P34 = 4,0 – dzieci niesłyszące, słabosłyszące, niewidome, z niepełnosprawnością ruchową, z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym, znacznym lub głębokim;

P42 = 9,5 – wychowankowie ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych, dzieci z autyzmem i Zespołem Aspergera, z niepełnosprawnościami sprzężonymi,

P44 = 0,84 – dzieci objęte wczesnym wspomaganiem rozwoju;

Po naszych interwencjach Minister Edukacji Narodowej włączył dzieci z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim do listy wag subwencyjnych. W latach poprzednich gminy nie dostawały dodatkowych pieniędzy na edukację przedszkolaków z takim rozpoznaniem.

Uwaga: w rozporządzeniu na rok 2015 istnieją jeszcze inne dodatkowe wagi,
o których warto pamiętać obliczając całość środków na nasze dziecko:

P8 = 0,80 – dla uczniów niepełnosprawnych w klasach integracyjnych,

P1 = 0,40 – dla szkół podstawowych i gimnazjów zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców – jeśli szkoła mieści się w takiej miejscowości, to waga ta zwiększa kwotę subwencji na każdego (także zdrowego) ucznia.

 

Jaka jest podstawa prawna, w oparciu o którą samorząd musi przekazać szkole środki na ucznia z orzeczeniem?

Niestety obowiązujące przepisy, regulujące sposób wykorzystywania przez gminy i powiaty dochodów z subwencji  nie nakazują wprost przekazywania do przedszkola lub szkoły zwiększonej kwoty subwencji, naliczanej na ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Do niedawna prawo gwarantowało samorządom całkowitą swobodę w wydatkowaniu tych środków.

Zgodnie z ustawą okołobudżetową na rok 2015, samorządy muszą w tym roku przeznaczyć dodatkowe kwoty subwencji oświatowej, naliczanej z tytułu niepełnosprawności, na organizację kształcenia specjalnego.

Urzędnicy zajmujący się oświatą, zarówno na szczeblu ministerstwa jak i samorządów, niechętnie poruszają tą kwestię. Dlatego tak ważne jest aby rodzic miał świadomość, że ze względu na niepełnosprawność jego dziecka samorząd dostaje dodatkowe pieniądze i domagał się o określonego przez prawo wsparcia.

Oto mechanizm: dochody gminy lub powiatu pochodzą z trzech źródeł: dochodów własnych (np. opłat, podatków), dotacji celowych oraz subwencji ogólnej z budżetu państwa. Z kolei owa subwencja ogólna dla gminy lub powiatu składa się z trzech części: wyrównawczej, równoważącej oraz oświatowej (zatem poprawna nazwa subwencji oświatowej to „część oświatowa subwencji ogólnej”).

Podstawa prawna:

art. 3 ust. 1 oraz art. 4, 5 i 7 Ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. 2003 nr 203 poz. 1966).

W świetle powyższych przepisów nie można domagać się od samorządu „oddania” subwencji szkole (nie mówiąc już o oddaniu jej dziecku). Można natomiast – i trzeba – stale przypominać o sposobie naliczania dodatkowych środków na danego ucznia niepełnosprawnego oraz domagać się realizowania zapisów z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Ustawa okołobudżetowa zmusiła w 2015 roku samorządy, aby po raz pierwszy dokładnie policzyły ile właściwie dostają środków z tytułu orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego dzieci uczęszczających na ich terenie do szkół i przedszkoli. Większość urzędników do tej pory nie miała pojęcia, jakie kwoty dodatkowej subwencji wpływają do kasy gminy i powiatu. Ponieważ nowe przepisy, w tym rozporządzenia rachunkowe towarzyszące ustawie okołobudżetowej, nakładają na samorządy również obowiązek rozliczenia wydatkowania subwencji, do końca marca 2015 r. rady miast, gmin i powiatów powinny znowelizować lokalne uchwały budżetowe. To w nich powinny się znaleźć informacje o wysokości subwencji na wszystkie dzieci z orzeczeniami oraz plany, jak te środki będą wydane. Kopię uchwały budżetowej można uzyskać w urzędzie miasta/ gminy lub starostwie na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Podstawa prawna: art. 32 Ustawy  z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej (Dz. U. 2014 poz. 1877).

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. 2001 nr 112 poz. 1198).

Nowe przepisy oznaczają ogromną zmianę w finansowaniu edukacji dzieci z niepełnosprawnościami i finansowaniu ich specjalnych potrzeb edukacyjnych. Do tej pory środki z dodatkowych wag subwencyjnych, naliczane z tytułu niepełnosprawności, trafiały do „ogólnej” puli i służyły najczęściej pokryciu wszystkich wydatków oświatowych samorządu. W tym roku będą one mogły być wydane tylko na organizację realizację zadań wymagających specjalnej organizacji nauki i metod pracy i trafią do puli „specjalne potrzeby edukacyjne”.

Zmiana przepisów nie oznacza, że subwencja w każdym samorządzie „będzie szła za dzieckiem”, ale w części gmin nowe regulacje bezpośrednio wymuszą przekazanie większej części lub całości środków do szkół i przedszkoli, w których uczą się niepełnosprawne dzieci. Szczególnie w sytuacji, gdy w danej gminie jest kilkoro, kilkanaścioro dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego – albo wpływy z tytułu dodatkowych wag subwencyjnych będą przeznaczone na realizację ich potrzeb, albo samorząd będzie musiał je zwrócić.

Przepisem, na który może powołać się szkoła i rodzice dziecka walcząc o sfinansowanie potrzebnego wsparcia, jest wspominane wcześniej Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społeczne i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. 2015 poz. 1113)

Rozporządzenie to nakłada na szkołę obowiązek realizacji zapisów z orzeczenia oraz obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków do nauki, uwzględniających indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów niepełnosprawnych.